ដោយ មឿង ទុម
លោក សម រង្ស៊ី ប្រធានគណបក្សសមរង្ស៊ី ដែលបក្សនេះទទួលបាន ២៦អាសនៈ សភាពីការបោះឆ្នោតជ្រើសរើសតំណាងរាស្រ្ដខ្មែរអាណត្តិទី៤ នៅកម្ពុជានោះ មានប្រសាសន៍ថាការវាយតម្លៃរបស់ស្ថានទូតអាមេរិកប្រចាំកម្ពុជា ចំពោះការបោះឆ្នោតនោះគឺអាចនឹងមានការកែប្រែ។
ប្រធានគណបក្សសមរង្ស៊ី លោក សម រង្ស៊ី បោះឆ្នោតនៅការិយាល័យបោះឆ្នោតមួយក្នុងខែត្រកំពង់ចាម កាលពីថ្ងៃ២៧ កក្កដា ២០០៨ ។
លោក សម រង្ស៊ី បានឲ្យដឹងថា ៖ «ការវាយតម្លៃនេះមិនទាន់ជា ស្ថាពរទេ ពីព្រោះខ្ញុំនៅជួបជាមួយអ្នកសង្កេតការណ៍អន្តរជាតិជាច្រើន គេកំពុងតែប្រមូលព័ត៌មានបន្ថែមទៀត។ ការវាយតម្លៃរបស់គេអាចនឹងប្រែប្រួល ខ្ញុំជឿថានឹងប្រែប្រួល ពីព្រោះភស្តុតាងមានកាន់តែច្រើនឡើងៗ ដែលបង្ហាញឲ្យឃើញថាការបោះឆ្នោតនេះមានភាពមិនប្រក្រតីជាច្រើន ទោះជាយើងឃើញថាមានអំពើហិង្សាតិចជាងមុនមែន ប៉ុន្តែមានល្បិចកលច្រើនជាងមុនឆ្ងាយណាស់ ហើយធ្ងន់ធ្ងរជាងមុនឆ្ងាយណាស់ដែលបំផ្លៃឆន្ទៈប្រជារាស្រ្ដខ្មែរ គឺលទ្ធផលបណ្ដោះអាសន្នដែលគេប្រកាសបណ្ដើរៗនេះ មិនឆ្លុះបញ្ចាំងឆន្ទៈប្រជារាស្រ្ដខ្មែរទេ ផ្ទុយទៅវិញគឺបំភ្លៃឆន្ទៈប្រជារាស្រ្ដខ្មែរ»។
លោក សម រង្ស៊ី មានប្រសាសន៍បង្ហាញនូវករណីកម្រិតធ្ងន់ធ្ងរមួយចំនួននៃភាពមិន ប្រក្រតីក្នុងដំណើរការនៃការបោះឆ្នោតនោះឲ្យដឹងថា ៖ «ពួកអ្នក សង្កេតការណ៍បើមកមើលថ្ងៃបោះឆ្នោត ឬមើលតែត្រឹមបួនដប់ថ្ងៃ មុនថ្ងៃបោះឆ្នោតអត់ឃើញអីទេ ពីព្រោះការកេងបន្លំ ការលុបឈ្មោះអ្នកបោះឆ្នោត គេថាសម្អាតបញ្ជី តែតាមការពិតគឺគេលុបឈ្មោះអ្នកដែលគេមានសិទ្ធិបោះឆ្នោត ត្រឹមត្រូវ តែគេដឹងឬគេសង្ស័យថាមិនបោះឆ្នោតឲ្យគេ ដូច្នេះគេបានលុបឈ្មោះប្រជាពលរដ្ឋរាប់សែននាក់។ ហ្នឹងហើយជាល្បិចកលមួយធ្វើឲ្យប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរយើងមួយចំនួនធំ បាត់បង់សិទ្ធិបោះឆ្នោតហ្នឹងហើយ ភាពមិនប្រក្រតីដ៏ធ្ងន់ធ្ងរមួយ។ ភាពមិនប្រក្រតីធ្ងន់ធ្ងរមួយទៀត គឺការបញ្ចេញទម្រង់ ១០១៨ គឺឯកសារសម្គាល់ខ្លួន ឯកសារបញ្ជាក់អត្តសញ្ញាណ ចំពោះអ្នកណាដែលអត់មានអត្តសញ្ញាណប័ណ្ណ តែគណបក្សកាន់អំណាច ហើយអាជ្ញាធរនៅមូលដ្ឋាន ដែលបម្រើគណបក្សកាន់អំណាចហ្នឹង គឺគេបានចេញឯកសារនេះចេញដោយក្លែងបន្លំដោយខុសច្បាប់»។
លោកប្រធានគណបក្សសមរង្ស៊ីបញ្ជាក់ថា ៖ «គេយកឈ្មោះខ្មោច គេយកឈ្មោះដែលអត់មានវត្តមាននៅក្នុងភូមិ អត់មានឈ្មោះនៅលើបញ្ជីឈ្មោះអ្នកបោះឆ្នោតនៅការិយាល័យបោះឆ្នោត នីមួយៗទេ ប៉ុន្តែគេរក្សាឈ្មោះខ្មោចទាំងអស់នោះ ដើម្បីយកឈ្មោះខ្មោចទាំងអស់នោះ យកទៅបំពាក់ឲ្យមនុស្សដែលអត់មានសិទ្ធិបោះឆ្នោត ហើយដែលគេបានឲ្យលុយគេបានជំរុញឲ្យទៅបោះឆ្នោតឲ្យគណបក្សប្រជាជន។ ហ្នឹងហើយភាពមិនប្រក្រតីគឺថាតំណាងរាស្រ្ដដែលជាប់ឆ្នោតក្រោម ស្លាកគណបក្សប្រជាជន គឺមួយចំនួនធំ មិនមែនជាតំណាងរាស្រ្ដទេ គឺជាតំណាងខ្មោចឬក៏ជាតំណាងយួន ជាតំណាងជនបរទេសដែលគេបានឲ្យឈ្មោះខ្មោចយកទៅបោះឆ្នោតឲ្យគណបក្ស ប្រជាជន បូកសរុបទៅគឺថាចំនួនអ្នកបោះឆ្នោតឲ្យគណបក្សប្រជាជនពិតប្រាកដ មានតិចជាងអ្វីដែលគេប្រកាស»។
តែស្ថានទូតអាមេរិកប្រចាំកម្ពុជាចាត់ទុកថា ភាពមិនប្រក្រតីដែលគេទទួលបានភស្តុតាងមួយចំនួននៅមុនថ្ងៃទី១ ខែសីហានេះ ទាក់ទិននឹងការបោះឆ្នោតនោះ គឺថាការរំលោភទាំងនោះបានកើតឡើងក្នុងកម្រិតមួយតិចតួចនៅតាមតំបន់ មួយចំនួន ហើយមិនបានធ្វើឲ្យប៉ះពាល់ដល់លទ្ធផលនៃការបោះឆ្នោតនោះទេ។
ត្រង់ចំណុចនេះលោក កឹម សុខា ប្រធានគណបក្សសិទ្ធិមនុស្សដែលបក្សនេះទទួលបាន៣អាសនៈសភាពីការបោះ ឆ្នោតនោះដែរ មានប្រសាសន៍តបថា ៖ «ខ្ញុំគិតថាការវាយតម្លៃរបស់ គាត់ថាតិចតួចនេះ គឺអត់ត្រឹមត្រូវទេដោយសារគ្នាគាត់ អ្នកសង្កេតការណ៍គាត់មានតែជាង៧០នាក់ យើងខ្ញុំមានរាប់ម៉ឺននាក់ រាប់សែននាក់ ដូច្នេះយើងអាចដឹងរឿងច្រើនជាងហ្នឹង។ ឧទាហរណ៍តែរឿងមួយទេ ការិយាល័យមួយមានអ្នកបោះឆ្នោត ៣-៤រយនាក់ ៥០០នាក់ បាត់ដល់ ១០០ បាត់ដល់ ៥០ តើវាតិចតួចដែរឬអត់ ? មិនមែនបាត់ម្នាក់២នាក់ឯណា បាត់រាប់រយនាក់។ ដូច្នេះយើងឃើញថាបាត់ច្រើន វាប៉ះពាល់ដល់លទ្ធផលបោះឆ្នោតច្រើន តាមការដែលយើងខ្ញុំឃើញផ្ទាល់។ ពីសហគមន៍អឺរ៉ុបអី យើងបានបង្ហាញប្រាប់គេ ក្រោយមកក៏គេបាននិយាយ ការបោះឆ្នោតហ្នឹង វាអយុត្តិធម៌ មានភាពមិនប្រក្រតី អត់បានដល់ស្តង់ដារអន្តរជាតិ គឺគេនិយាយតាមសហគមន៍អឺរ៉ុប ក្រោយពីយើងបានជួបប្រជុំពន្យល់គេ ហេតុផលពីភាពមិនប្រក្រតីហ្នឹងទៅ»។
ចំណែកលោក ស៊ុត ឌីណា អគ្គលេខាធិការរងនៃគណបក្ស នរោត្ដម រណឫទ្ធិ ដែលបក្សនេះទទួលបាន២អាសនៈសភាពីការបោះឆ្នោតនោះ មានប្រសាសន៍បន្ថែមថា ៖ «ការបោះឆ្នោតនៅកម្ពុជាមិនបានឆ្លុះ បញ្ចាំងនូវភាពដូចដែលមតិអន្តរជាតិបានមើលឃើញពីសំបកក្រៅទេ។ គាត់អត់បានមើលឃើញល្បិចកលនៃការលុបឈ្មោះអ្នកបោះឆ្នោតចេញពីបញ្ជី ទេ។ អាជ្ញាធរភូមិឃុំនៃគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជាបានអង្គុយចាំនៅមុខគ្រប់ ការិយាល័យទាំងអស់ ដោយគំរាមកំហែងមិនឲ្យអ្នកបោះឆ្នោតចេញទៅបោះឆ្នោត។ ហើយមួយទៀតគឺថាការប្រើប្រាស់ ការទិញមនុស្សមិនឲ្យទៅបោះឆ្នោត។ ការពិតកម្ពុជាយើងកំពុងស្ថិតនៅគ្រោះថ្នាក់ដោយសារតែការរៀបចំការបោះ ឆ្នោតនេះ គឺជាឆាកល្ខោននៃគណបក្សប្រជាជនកម្ពុជា និងគណៈកម្មការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោតដែលជាឧបករណ៍របស់គណបក្សប្រជាជន កម្ពុជា»។
ប៉ុន្តែអគ្គលេខាធិការនៃគណៈកម្មាធិការជាតិរៀបចំការបោះឆ្នោត (គ.ជ.ប.) លោក ទេព នីថា មានប្រសាសន៍ច្រានចោលនូវការចោទប្រកាន់ទាំងនេះដោយបញ្ជាក់ថា ៖ «ការថ្លែង ការណ៍របស់គណបក្សនយោបាយ ឬក៏ការចោទប្រកាន់ផ្សេងៗ វាជាសិទ្ធិរបស់គាត់ ប៉ុន្តែអ្វីក៏ដោយយើងត្រូវតែអនុវត្តទៅតាមច្បាប់ទាំងអស់ ដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហាដែលកើតមានឡើង។ សរុបមកវិញចង់ប្រៀបធៀបថា គ.ជ.ប.ធ្វើការងារនេះត្រឹមត្រូវប៉ុណ្ណា គឺសូមប្រៀបធៀបជាមួយនឹងច្បាប់បោះឆ្នោត នីតិវិធីនៃការបោះឆ្នោត ព្រមទាំងរបៀបអនុវត្តការងាររបស់គ.ជ.ប. ហើយអញ្ជើញគណបក្សនយោបាយនិងអង្គការមិនមែនរដ្ឋាភិបាលហ្នឹង ចូលរួមក្នុងសកម្មភាពរបស់ខ្លួន…»។
លោក ទេព នីថា មានប្រសាសន៍ថាបើគិតមកដល់ថ្ងៃទី២ ខែសីហានេះ គ.ជ.ប.ទទួលបានបណ្ដឹងទាំងអស់ ១០៣បណ្ដឹង ក្នុងនោះបណ្ដឹងជាច្រើនត្រូវបានដោះស្រាយនៅថ្នាក់ឃុំសង្កាត់ និងនៅថ្នាក់ខេត្តគឺមានតែជាង១០បណ្ដឹងតែប៉ុណ្ណោះ ក្នុងចំណោមបណ្ដឹងទាំងអស់នោះដែលបានប្ដឹងបន្តទៅដល់ថ្នាក់ជាតិ។
លោក ទេព នីថា បញ្ជាក់ថាគ.ជ.ប.នឹងខិតខំដោះស្រាយបញ្ហានេះក្នុងរយៈពេល៥ថ្ងៃ នាសប្ដាហ៍ក្រោយនេះដែលសង្ឃឹមថាលទ្ធផលបណ្ដោះអាសន្ននៃការបោះឆ្នោត ជាតិនោះនិងប្រកាសជាផ្លូវការដោយគ.ជ.ប. នៅក្នុងរង្វង់ថ្ងៃទី៩ ថ្ងៃឆ្នាំ២០០៨នេះ។ តែទោះជាយ៉ាងនេះក្ដីអគ្គលេខាធិការរងនៃគណបក្ស នរោត្ដម រណឫទ្ធិ ថ្លែងអះអាងថា គណបក្ស នរោត្ដម រណឫទ្ធិ គណបក្ស សមរង្ស៊ី និងគណបក្សសិទ្ធិមនុស្ស នៅតែបន្តរួមគ្នាទាមទារឲ្យគ.ជ.ប.ដោះស្រាយបណ្ដឹងរបស់គណបក្សទាំងបី ឲ្យមានយុត្តិធម៌ដែលគេអាចទទួលយកបាន៕
ប្រភព ៖ វិទ្យុអាស៊ីសេរី
