មន្រ្តីគណៈកម្មការដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនកម្ពុជា បានមានប្រសាសន៍ថា បញ្ហាប្រាសាទតាមាន់ មន្រ្តីការបរទេសនៃប្រទេសកម្ពុជា-ថៃ បានយល់ស្របជាមួយគ្នា នឹងលើកយកបញ្ហាមកពិគ្រោះយោបល់ដើម្បីរកដំណោះស្រាយជាថ្មីម្ដងទៀត នៅក្នុងកិច្ចជួបចរចាដែលគ្រោងនឹងធ្វើ នៅលើកក្រោយទៀតនេះ។ ក៏ប៉ុន្តែចំពោះបញ្ហាដែលកើតឡើងថ្មីស្ដីពីការបិទច្រកទ្វារមិនឲ្យ ខ្មែរ ចេញចូលនោះ គឺអាជ្ញាធរខេត្តឧត្ដរមានជ័យ ត្រូវតែប្រើប្រាស់តួនាទីដើម្បីដោះស្រាយបញ្ហានៅក្នុងតំបន់របស់ ខ្លួន។
នៅឯតំបន់ប្រាសាទតាមាន់រហូតដល់ថ្ងៃចន្ទនេះ កងទាហានខ្មែរ បានរាយការណ៍ថា ទាហានឈុតខ្មៅថៃ ហាក់បង្ហាញឥរិយាបថមិនព្រមព្រៀងបើកច្រកទ្វារឲ្យមានសភាពចេញចូល ធម្មតាឡើងវិញទេ។
មេបញ្ជាការកងយោធពលខេមរភូមិន្ទនៃកងវរសេនាតូចលេខ ៤២២ ដែលកំពុងបោះជំរំការពារតំបន់ប្រាសាទតាមាន់ លោក ប៉ុល ថេន បានមានប្រសាសន៍ឲ្យដឹងថា កាលពីព្រឹកថ្ងៃចន្ទ មេបញ្ជាការយោធាខ្មែរ បានទៅជួបនឹងមេបញ្ជាការយោធាថៃ ដោយសុំឲ្យបើកទ្វារចេញចូលប្រាសាទតាមាន់ឡើងវិញ ក៏ប៉ុន្តែត្រូវបានទាហានថៃឆ្លើយតបថា ទាល់តែមានភ្ញៀវពីខ្មែរត្រូវចេញចូល ទើបគេបើកទ្វារឲ្យ ហើយសកម្មភាពកងទាហានឈុតខ្មៅ ហាក់ចម្លែកដោយឃើញមាន រាយបណ្ដាក់ជាក្រុមៗ ត្រៀមជាស្រេច។
លោក ប៉ុល ថេន មានប្រសាសន៍ថា ៖ «ថ្ងៃនេះ ទៅជួបនឹងវាថ្ងៃមិញហើយ ប៉ុន្តែគ្រាន់តែថា ពួកយើងទៅជួបហ្នឹង អត់មានបើកទេ ទាល់តែមានភ្ញៀវអីហ្នឹងបានវាបើក។ ខុសប្លែកត្រង់ថា វាបិទតែយើង តែវា វាបើកថ្ងៃសៅរ៍ ថ្ងៃអាទិត្យក៏ដូចគ្នា។ តាមមើលវាមិនជាព្រមព្រៀងអីទេ តាមបន្ទាត់ហ្នឹង ឃើញវារាយមួយក្រុមៗដែរហ្នឹង»។
លោក សយ ថ្លៃ ជាប្រជាពលរដ្ឋរស់នៅភូមិជប់គគីរខាងលិច បានមានប្រសាសន៍ថា ចម្ងាយពីភូមិរបស់គាត់ទៅប្រាសាទតាមាន់ ប្រហែលជា ៦គីឡូម៉ែត្រប៉ុណ្ណោះ។
ចាប់តាំងតែពីថៃចូលទៅកាន់កាប់ប្រាសាទតាមាន់ ប្រជាពលរដ្ឋនៅទីនោះខានបានចូលទៅច្រូតស្បូវដើម្បីក្រងលក់ ចំណែកឯព្រំដែនក៏ត្រូវបិទមិនឲ្យចូលទៅរកការងារធ្វើនៅឯថៃបាន ទេ។
លោក សយ ថ្លៃ បានមានប្រសាសន៍ទៀតថា អ្នកភូមិរបស់គាត់តែងតែទៅលេងប្រាសាទតាមាន់នៅរដូវចូលឆ្នាំខ្មែរ ជារៀងរាល់ឆ្នាំ តែចាប់ពីពេលនេះ អ្នកភូមិប្រហែលជាឈប់បានឃើញសម្រស់ប្រាសាទតាមាន់ ទៀតហើយ ដោយអ្នកភូមិមិនសប្បាយចិត្ត ហើយកំពុងតែគ្រប់គ្នាមានគម្រោងប្រមូលផ្ដុំដើម្បីប្រឆាំងនឹងកងទ័ពថៃ ទាំងនោះ។
លោក សយ ថ្លៃ រៀបរាប់ដូច្នេះថា ៖ «សម្រស់ប្រាសាទហ្នឹង វាគួរឲ្យទាក់ទាញដែរ ក្បូរក្បាច់រចនាក៏ស្អាតដែរ គេចាប់អារម្មណ៍ច្រើនណាស់ ពេលដែលថៃគេបិទ ចេញចូលទៅណា។ អាឡោះអាល័យច្រើនណាស់ ត្រង់ថា ប្រាសាទយើង ដល់ថៃអ្នកគ្រប់គ្រង។ ជាការសោកស្ដាយត្រង់ថា ថវិកាយើងយកទៅចាយវាយនៅនឹងប្រាសាទអស់ច្រើនណាស់ ហើយបើសិនចូលមកជាបេតិកភណ្ឌខ្មែរយើង វាត្រូវចម្រើនមកខាងខ្មែរយើង។ អត់សប្បាយចិត្តគ្រប់គ្នានេះ កំពុងតែជុំបងប្អូនរើសខាងជីវពលឃុំនេះ ដើម្បីថា ចង់ប្រឈមមុខជាមួយពួកវាដែរ»។
អ្នកធ្លាប់រកចំណូលពីទេសចរណ៍ដោយសារការនាំភ្ញៀវដើរទស្សនា ប្រាសាទ បាននិយាយថា ប្រាសាទតាមាន់របស់ខ្មែរ មានតម្លៃដ៏លើសលប់ មិនអាចកាត់ថ្លៃបានទេ។ ប្រាសាទនោះ បើមានផ្លូវចេញចូលល្អ អាចទាក់ទាញទេសចរបរទេសយ៉ាងច្រើន ហើយអាចផ្ដល់មុខរបរដល់ប្រជាពលរដ្ឋខ្មែរទីនោះ ចាកផុតពីភាពក្រីក្រទៀតផង។
អ្នកមគ្គុទ្ទេសក៍ទេសចរណ៍មួយរូប ដែលតែងតែងនាំភ្ញៀវដើរមើលប្រាសាទនៅខេត្តសៀមរាប លោក រ៉េត សាមុត បានមានប្រសាសន៍ថា ប្រាសាទបុរាណដែលជាស្នាដៃដូនតាខ្មែរ មានតម្លៃមហាសាលណាស់ ហើយបើបណ្ដោយឲ្យថៃយកបាន គឺពិតជាគួរឲ្យសោកស្ដាយ។
លោក រ៉េត សាមុត មានប្រសាសន៍ដូច្នេះថា ៖ «ប្រាសាទដែលជាកេរដំណែល ដូនតាមានតម្លៃធំធេង និងមហាសាលណាស់។ គ្រាប់ពេជ្រមានតម្លៃ ក៏ពិតមែន ក៏ប៉ុន្តែគ្រាប់ពេជ្រមានដាក់លក់តាមទីផ្សារ ក៏ប៉ុន្តែចំពោះប្រាង្គប្រាសាទរបស់ដូនតាខ្មែរ ដែលលោកបានកសាងមក គឺមិនមាននៅតាមទីផ្សារទេ ដូច្នេះខ្ញុំគិតថា វាថ្លៃជាងគ្រាប់ពេជ្រទៅទៀត។ តទៅ ភ្ញៀវនៅក្នុងសកលលោកហ្នឹង គេមកមើលប្រាសាទហ្នឹងទៅ ធ្វើឲ្យប្រជាជនមានការងារធ្វើ បងប្អូនយើងបានផុតពីភាពក្រីក្របាន តាមរយៈទេសចរណ៍ ឬក៏តាមរយៈពិភពលោក។ ក្នុងនាមជាពលរដ្ឋមួយរូបនេះ ការបាត់បង់ប្រាសាទ គឺជាការបាត់បង់ព្រលឹងជាតិមួយដែរ មានការសោកស្ដាយណាស់»។
អ្នកបុរាណវិទ្យារបស់ប្រទេសកម្ពុជា បានបង្ហាញភស្តុតាងថា ប្រាសាទតាមាន់គឺជាប្រាសាទខ្មែរ ដែលមានរចនាបថខ្មែរសុទ្ធសាធ ក្នុងចំណោមប្រាសាទមួយចំនួនទៀត ដែលថៃបានយកទៅកាន់កាប់ទៅហើយ។
សាស្រ្ដាចារ្យផ្នែកបុរាណវិទ្យានៃសកលវិទ្យាល័យវិចិត្រសិល្បៈរបស់ ប្រទេសកម្ពុជា លោក សឺន ស៊ូប៊ែរ្តិ៍ បានមានប្រសាសន៍ថា ការព្យាយាមលេបត្របាក់យកប្រាសាទតាមាន់ពីសំណាក់កងទាហានថៃ នៅក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃប្រទេសអាស៊ាន ប្រទេសកម្ពុជា-ថៃគួរតែចរចាទ្វេភាគី ក៏ប៉ុន្តែបើប្រទេសថៃមិនយល់ព្រមឲ្យមកខ្មែរវិញទេ យើងត្រូវរៀបចំភស្តុតាងគ្រប់គ្រាន់ដាក់ទៅតុលាការអន្តរជាតិម្ដងទៀត ដូចជាប្រាសាទព្រះវិហារ កាលពីអំឡុងទសវត្សរ៍ឆ្នាំ១៩៦០ ដូច្នោះដែរ។
លោក សឺន ស៊ូប៊ែរ្តិ៍ មានប្រសាសន៍ដូច្នេះថា ៖ «ប្រាសាទនៅជាយដែន ខ្មែរ-ថៃ មានតាមាន់ធំ តាមាន់តូច ផង ជារចនាបថរបស់ខ្មែរសុទ្ធសាធហើយ។ ក្នុងសតវត្សរ៍ទី១១ នៅក្នុងរជ្ជកាលព្រះបាទសុរិយវរ្ម័នទី១ ថៃអត់ទាន់មានរជ្ជកាលផងហ្នឹង អ្នកស្រាវជ្រាវប្រវត្តិសាស្រ្ដវាចាប់ពីសតវត្សរ៍ទី១៣ ទៅ។ គេមានភស្តុតាងពួកថៃហៅថា ស្យ៉ាម ប៉ុន្តែយើងហៅ សៀម។ ក្នុងក្របខ័ណ្ឌនៃតំបន់អាស៊ីអាគ្នេយ៍ សមាគមអាស៊ានហ្នឹង គួរណាចរចាទ្វេភាគីទៅ ក៏ប៉ុន្តែបើមិនចេញជាស្អីទេ ខ្មែរយើង បើយើងមានភស្តុតាងគ្រប់គ្រាន់ហើយ បើខាងថៃគេមិនព្រមទទួលស្គាល់ទេ គួរទៅតុលាការអន្តរជាតិម្ដងទៀត ព្រោះយើងមានបានធ្វើម្ដងហើយ ពីរឿងព្រះវិហារ»។
ចំណែកប្រធានគណៈកម្មការដោះស្រាយបញ្ហាព្រំដែនកម្ពុជា លោក វ៉ា គឹមហុង បានមានប្រសាសន៍ថា បញ្ហាជម្លោះប្រាសាទតាមាន់ ប្រទេសកម្ពុជា-ថៃ បានព្រមជាមួយគ្នាថា នឹងលើកយកមកដោះស្រាយក្នុងជំនួបចរចាថ្នាក់រដ្ឋមន្រ្តីការបរទេសនៃ ប្រទេសទាំងពីរ ដែលគ្រោងនឹងធ្វើនៅពេលខាងមុខនេះ។
លោក វ៉ា គឹមហុង បានមានប្រសាសន៍ថា រាល់បញ្ហាដែលកើតឡើងបន្តិចបន្តួច នាពេលបច្ចុប្បន្ន ត្រូវប្រគល់តួនាទីទៅឲ្យអាជ្ញាធរខេត្តជាអ្នកដោះស្រាយ ៖ «អាហ្នឹង គេបានបញ្ជាក់នៅពេលសន្និសីទកាសែតរបស់ឯកឧត្ដម ហោ ណាំហុង បន្ទាប់ពីប្រជុំនៅហួហ៊ីននោះមក អាទិត្យមុនថា ភាគីទាំងពីរនឹងឯកភាពគ្នា ទី១ នឹងយកបញ្ហាតំបន់នោះ មកពិគ្រោះយោបល់ទៀត នៅពេលប្រជុំលើកក្រោយ រវាងរដ្ឋមន្រ្តីក្រសួងការបរទេសនៃប្រទេសទាំងពីរ បានឯកភាពគ្នាអ៊ីចឹងហើយ»។
តាមអ្នកច្បាប់ខ្មែរបាននិយាយថា បញ្ហាជម្លោះប្រាសាទតាមាន់ ដែលទាហានឈុតខ្មៅថៃ កំពុងចូលកាន់កាប់នោះ ការស្វែងរកដំណោះស្រាយដ៏សំខាន់ ត្រូវត្រឡប់ទៅរកកិច្ចព្រមព្រៀងរវាងសៀម-បារាំង ដែលតំណាងឲ្យរដ្ឋខ្មែរ កាលពីអំឡុងឆ្នាំ១៩០៧ ដែលមានកិច្ចព្រមព្រៀងសំខាន់ ចុងក្រោយបង្អស់ ដោយចំណុចព្រំដែនទាំងប៉ុន្មានបានកត់សម្គាល់ច្បាស់លាស់ គេជឿថា ប្រទេសបារាំងនឹងមានរក្សាទុកឯកសារនិងផែនទីទាំងនោះនៅឡើយ៕
